PTSD – czym jest i dlaczego tak trudno je rozpoznać?

Nikt nie lubi doświadczać stresu, wszyscy jednak większym lub mniejszym kosztem dajemy sobie radę z obciążeniami i wyzwaniami codziennego dnia. Natomiast PTSD – zespół stresu pourazowego – to psychologiczna odpowiedź na wydarzenie tak trudne, że poradzenie sobie z nim przekracza zwykłą zdolność adaptacji. 

Czym jest PTSD i skąd się bierze?

PTSD – post-traumatic stress disorder – to poważne zaburzenie psychiczne, występujące w reakcji na skrajnie stresujące, traumatyczne zdarzenie, które przekracza zdolność danej osoby do poradzenia sobie z nim. Zwykle pojawia się, gdy człowiek doświadczy sytuacji realnego zagrożenia życia. Wśród czynników, które mogą wywołać PTSD, wymienia się m.in. bycie ofiarą uprowadzenia, przemocy seksualnej, udział w poważnym wypadku, działania wojenne czy klęski żywiołowe.

Zespół stresu pourazowego trzeba odróżnić od tzw. ostrej reakcji na stres (ASD), która również może pojawić się w wyniku przeżycia traumatycznego wydarzenia. Po czym poznać, z którym zaburzeniem mamy do czynienia? 

PTSD vs ASD

	PTSD	ASD
Czas	Często pojawia się z opóźnieniem (miesiące, a nawet lata po traumie).	Występuje natychmiast, do czterech tygodni po zdarzeniu.
Objawy	Chroniczne pobudzenie, bezsenność, natrętne wspomnienia, unikanie sytuacji kojarzonych z traumą. Trwają minimum miesiąc.	Lęk, poczucie otępienia, odrealnienia, depersonalizacja, uporczywe wspomnienia LUB amnezja. Trwa od kilku dni do ok. 4 tygodni.
Ustąpienie	Charakter przewlekły, w ekstremalnych przypadkach może trwać całe życie.	Zwykle po kilku tygodniach ustępuje, nawet bez leczenia.

Jakie są objawy PTSD – co powinno zaniepokoić?

Do najbardziej charakterystycznych objawów PTSD, które powinny skłonić do konsultacji ze specjalistą, należą:

• przeżywanie traumy wciąż na nowo, natrętnie powracające wspomnienia (także w snach), niekiedy halucynacje,
• świadome unikanie wszystkiego, co może przypominać uraz oraz doświadczanie cierpienia w momencie zetknięcia się z obiektami kojarzącymi się z wydarzeniem,
• pobudzenie, rozdrażnienie, wzmożona czujność,
• bezsenność,
• poczucie winy,
• obniżony nastrój,
• objawy somatyczne: bóle głowy, kołatanie serca, napięcie mięśni.

Czy PTSD można wyleczyć bez terapii?

Samoistne ustąpienie PTSD jest możliwe, zdarza się jednak rzadko. Trzeba też pamiętać, że bagatelizowanie objawów może w dłuższej perspektywie prowadzić do ich utrwalenia lub rozwinięcia się powikłań. Do potencjalnych konsekwencji zaniedbanego PTSD należą m.in. depresja, zaburzenia lękowe, uzależnienia, spadek ogólnej odporności organizmu. 

Warto wiedzieć, że leczenie PTSD to nie zawsze długotrwała psychoterapia. W części przypadków wystarczy interwencja kryzysowa lub wprowadzona krótko po urazie terapia ekspozycyjna. Wybór drogi pomocy zależy od takich czynników jak czas, który upłynął od traumy czy ogólny stan pacjenta. 

Kiedy zgłosić się po pomoc psychologiczną?

Choć leczenie specjalistyczne PTSD nie zawsze jest niezbędne, warto skonsultować się z fachowcem, aby ocenił, czy w danym przypadku problem ma szanse ustąpić samoistnie. Nie należy zwlekać ze zgłoszeniem się po pomoc, jeśli przykre objawy utrzymują się powyżej miesiąca, a także utrudniają normalne funkcjonowanie.

Jeżeli czujesz, że potrzebujesz wsparcia, zgłoś się do psychologa, psychoterapeuty lub psychiatry.