OCD – obsesje i kompulsje, których nie widać na pierwszy rzut oka

Prawdopodobnie każdy słyszał o zaburzeniu OCD (obsessive-compulsive disorder), nazywanym potocznie nerwicą natręctw. Ukazywane żartobliwie w popularnych produkcjach takich jak serial „Detektyw Monk”, w rzeczywistości stanowi poważny problem i znacząco utrudnia pacjentom codzienne funkcjonowanie.

Czym naprawdę jest OCD? Nie tylko mycie rąk

OCD to zaburzenie na tle lękowym, które charakteryzuje się występowaniem natrętnych niechcianych myśli, czyli obsesji, a także wykonywaniem przymusowych czynności – kompulsji. Stąd nazwa: zaburzenie obsesyjno-kompulsyjne.

Choć wielu osobom OCD kojarzy się przede wszystkim z ciągłym szorowaniem rąk i liczeniem przedmiotów, jest to bardzo duże uproszczenie. Pacjent zmagający się z tym zaburzeniem doświadcza silnego cierpienia, spowodowanego m.in. niemożnością pozbycia się nawracających, przykrych myśli oraz towarzyszącego im ciągłego napięcia i lęku. Napięcie to jest łagodzone przez wykonanie kompulsywnej czynności, jednak ulga jest chwilowa, a nieleczony problem z biegiem czasu ulega utrwaleniu.

Jakie są mniej oczywiste objawy zaburzeń obsesyjno-kompulsyjnych?

Obok popularnych symptomów, takich jak omijanie pęknięć chodnika, liczenie kroków, sprawdzanie w określonym porządku, czy światła w domu są wyłączone i bardzo częste mycie rąk, OCD ma również mniej oczywiste objawy. Na ich podstawie wyróżnia się niekiedy podtypy zaburzenia, takie jak np. Pure-O, czyli wyłącznie obsesyjne myśli bez kompulsji czy zbieractwo – niemożność pozbywania się rzeczy.

Z pewnością warto wziąć pod uwagę konsultację ze specjalistą w przypadku obserwowania u siebie symptomów takich jak:

• natrętne myśli agresywne (np. o wyrządzeniu komuś krzywdy),
• tzw. kompulsje mentalne, czyli celowe generowanie myśli, które mają „zneutralizować” myśli obsesyjne,
• silny problem z pozbywaniem się określonych przedmiotów,
• przemożna potrzeba symetrii, także dotycząca ciała,
• ciągłe analizowanie własnej orientacji seksualnej,
• stała obawa przed popełnieniem grzechu.

Dlaczego OCD trudno leczyć bez pomocy specjalisty?

Uważa się, że OCD jest niemal niemożliwe do wyleczenia samodzielnie. Dlaczego tak się dzieje? Główną przyczyną jest fakt, że zaburzenie opiera się na mechanizmie błędnego koła, które bardzo trudno jest przerwać bez przepracowania z terapeutą utrwalonych wzorców. Ponieważ kompulsywna czynność łagodzi napięcie związane z obsesyjną myślą, cała sekwencja ulega silnemu utrwaleniu. Kluczowa jest zmiana sposobu reagowania na obsesje, zwykle niemożliwa do wdrożenia samodzielnie. 

Ponadto w przebiegu OCD dochodzi do zmian w funkcjonowaniu mózgu (głównie w zakresie biochemii), co dodatkowo utrwala problem. Konieczne bywa więc uzupełnienie psychoterapii leczeniem farmakologicznym.

Na czym polega terapia poznawczo-behawioralna w leczeniu OCD?

Uważa się, że najskuteczniejszą metodą leczenia OCD jest psychoterapia poznawczo-behawioralna. Najczęściej stosuje się technikę polegającą na ekspozycji na przykry, wywołujący lęk bodziec z jednoczesnym świadomym powstrzymaniem kompulsywnej reakcji. Pozwala to „nauczyć” mózg, że do zredukowania niepokoju (który mija samoistnie) nie jest niezbędne wykonanie kompulsji, co w efekcie prowadzi do przerwania błędnego koła.