Zaburzenia nastroju – jak je rozpoznać i czy można je leczyć bez leków?
Zaburzenia nastroju to niezwykle szerokie zagadnienie, o którym powstały całe tomy. Ponieważ problem ten dotyka aż kilkunastu procent ludzi na całym świecie, warto orientować się, po czym rozpoznać, że ktoś może mieć zaburzenia nastroju i kiedy szukać specjalistycznego wsparcia.
Czym są zaburzenia nastroju i jak się objawiają?
Zaburzenia nastroju (nazywane też zaburzeniami afektywnymi) to problem psychiczny, w którym pacjent przewlekle doświadcza stanów emocjonalnych o skrajnym, nieadekwatnym nasileniu. Stany te nie są bezpośrednio powiązane z konkretnymi przyczynami (np. zaburzeniem nastroju nie jest przygnębienie towarzyszące żałobie).
Wśród zaburzeń nastroju wyróżniamy te o charakterze jedno- oraz dwubiegunowym. Dodatkowym kryterium jest nasilenie objawów, które mogą utrzymywać się na umiarkowanym poziomie lub być na tyle silne, że utrudniają lub uniemożliwiają normalne funkcjonowanie. W przypadku zaburzeń jednobiegunowych dominującym uczuciem jest smutek, któremu może towarzyszyć utrata chęci do życia i spadek napędu (szczególnie nasilone w depresji, mniej odczuwalne w dystymii). Z kolei zaburzenia dwubiegunowe charakteryzują się wahania nastroju – od smutku do euforii, często z silnym pobudzeniem.
Depresja, dystymia, ChAD – jakie są rodzaje zaburzeń nastroju?
Opierając się na natężeniu i charakterze objawów, można wyróżnić cztery podstawowe rodzaje zaburzeń nastroju:
- depresja (występująca nawet 5 razy częściej niż choroba dwubiegunowa),
- choroba afektywna dwubiegunowa (ChAD), nazywana kiedyś zaburzeniem maniakalno-depresyjnym,
- dystymia, czyli lżejsze w przebiegu obniżenie nastroju,
- cyklotymia – łagodna forma zaburzenia dwubiegunowego.
| Nastrój obniżony (jednobiegunowe) | Nastrój zmienny(dwubiegunowe) | |
| Duże nasilenie | depresja | ChAD |
| Lżejszy przebieg | dystymia | cyklotymia |
Czy zaburzenia nastroju można leczyć bez leków?
Odpowiedź nie jest jednoznaczna i zależy od kilku czynników. Najważniejszym z nich jest nasilenie objawów, a także stopień, w jakim zaburzenie wpływa na codzienne życie pacjenta. W przypadku, gdy symptomy nie upośledzają istotnie funkcjonowania, możliwe jest uregulowanie nastroju bez pomocy farmaceutyków. Główną metodą jest wówczas psychoterapia, najlepiej połączona ze zmianą nawyków: poprawą higieny snu, wprowadzenia regularnego ruchu, ćwiczeń relaksacyjnych itp.
Kiedy terapia poznawczo-behawioralna wystarcza, a kiedy potrzebny jest psychiatra?
Terapia poznawczo-behawioralna, koncentrująca się głównie na zmianie nieprzystosowawczego sposobu myślenia, jest skuteczną i często wybieraną metodą w przypadku łagodnych zaburzeń nastroju (dystymii i cyklotymii) oraz depresji o niewielkim nasileniu.
Kiedy jednak mamy do czynienia z pełnoobjawową chorobą afektywną dwubiegunową lub depresją o dużym nasileniu, pomoc psychiatry staje się zazwyczaj niezbędna. Odpowiednio dobrane leki pomagają ustabilizować nastrój, poziom energii i pozwalają bardziej efektywnie pracować nad zmianami w procesie psychoterapii.